Ας μιλήσουμε για τους Υδατάνθρακες

Άννα Παπατζιάλα - Σιτζάνη

Τι είναι οι υδατάνθρακες;

ml_9633mdl_large

Οι υδατάνθρακες αποτελούν τη σημαντικότερη πηγή ενέργειας στην ανθρώπινη διατροφή. Οι υδατάνθρακες της δίαιτας (φυτικοί) σχηματίζονται στα φυτά με την διαδικασία της φωτοσύνθεσης, και στη χημική τους σύσταση αποτελούνται από άνθρακα, υδρογόνο και οξυγόνο.

Σε ποιες ομάδες χωρίζονται και που βρίσκονται;

Υπάρχουν τέσσερις μεγάλες ομάδες για τους υδατάνθρακες της τροφής.

  1. Μονοσακχαρίτες: Γλυκόζη, φρουκτόζη, γαλακτόζη. Πηγές τους στη φύση είναι τα φρούτα, ορισμένα λαχανικά, το γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα και το μέλι.

    ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ: Είναι καλές πηγές μετάλλων, βιταμινών και ευδιάλυτων φυτικών ινών.

  2. Δισακχαρίτες: Σουκρόζη, Λακτόζη, Μαλτόζη. Βρίσκονται στα επεξεργασμένα και ραφιναρισμένα σάκχαρα καθώς επίσης στο γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα (π.χ. καραμέλες, επιτραπέζια ζάχαρη, σιρόπια, γάλα, ανθρακούχα αναψυκτικά με ζάχαρη). Τα σάκχαρα αυτά προμηθεύουν τον οργανισμό με θερμίδες, αλλά στερούνται βιταμινών ιχνοστοιχείων και φυτικών ινών (εκτός από το γάλα).
  3. Ολιγοσακχαρίτες: (πηγές τους είναι οι σπόροι, τα μπιζέλια, τα φασόλια). Εδώ ανήκουν η ραφινόζη, σταχνόζη κ.λ.π. IV. Άμυλα: Βρίσκονται στο ψωμί, στα δημητριακά, στις νιφάδες δημητριακών, στις πατάτες, στους βολβούς λαχανικών και στους φλοιούς των φρούτων.
  4. Μη αμυλούχοι πολυσακχαρίτες: Δεν πέπτονται από τον άνθρωπο ή πέπτονται σε πολύ μικρό βαθμό. Βρίσκονται στα λαχανικά, φρούτα δημητριακά ολικής άλεσης, βρώμη κ.λ.π. Είναι οι γνωστές σε όλους μας Φυτικές Ίνες.

Ποια είναι η λειτουργία των υδατανθράκων;

Η βασική λειτουργία τους είναι να προμηθεύουν τον οργανισμό με ενέργεια και κυρίως τον εγκέφαλο και το νευρικό σύστημα. Η ενέργεια αυτή αποδίδεται με την καύση της γλυκόζης, η οποία αποτελεί και το τελικό προϊόν της διάσπασης των υδατανθράκων.

Πόσους υδατάνθρακες πρέπει να παίρνουμε με τη διατροφή μας;

Το 50 – 60% των συνολικά προσλαμβανομένων θερμίδων της δίαιτας πρέπει να προέρχεται από υδατάνθρακες, κατά προτίμηση άμυλα και ολιγοσακχαρίτες, παρά επεξεργασμένα και ραφιναρισμένα σάκχαρα. Από τους μονοσακχαρίτες και δισακχαρίτες, δηλαδή από τους απλούς υδατάνθρακες, σωστές επιλογές αποτελούν τα φρούτα και τα γαλακτοκομικά με χαμηλά λιπαρά: π.χ. 3-4 φρούτα και 2 μερίδες γαλακτοκομικά (χαμηλά σε λίπος) την ημέρα, καλύπτουν τις ημερήσιες ανάγκες σε βιταμίνες και ασβέστιο σε μια ημέρα δίαιτα διαβητικού 2000 kcal.
Από τους σύνθετους υδατάνθρακες (ολιγοσακχαρίτες-άμυλα) καλές επιλογές είναι: τα δημητριακά με φλοιό, το ψωμί ολικού αλεύρου, τα όσπρια, ο αρακάς, τα φρούτα με τη φλούδα τους (καλοπλυμένα) ρύζι και ζυμαρικά με φλοιό, πατάτα καλοπλυμένη με φλούδα.

Πόσο παχαίνουν οι υδατάνθρακες;

1 γραμμάριο υδατανθράκων αποδίδει 4 θερμίδες, όταν καίγεται στον οργανισμό. Δηλαδή λιγότερο από το μισό των θερμίδων που αποδίδει 1 γραμμάριο λίπους.

Με τι μπορώ να αντικαταστήσω 2 φέτες ψωμί;

Εάν η κάθε φέτα ζυγίζει 30-35 γρ. τότε:
2 φέτες ψωμί αντιστοιχούν
  Σε 1 φλυτζάνι του τσαγιού μαγειρεμένα: ζυμαρικά, όσπρια, αρακά, φασολάκια, καλαμπόκι, πατάτα
  3/4 του φλυτζανιού ρύζι ή πουρέ
  4 φρυγανιές σίκαλης
  4 κράκερς σίκαλης
  1 φλυτζάνια τσαγιού νιφάδες δημητριακών χωρίς ζάχαρη

Μπορώ να παραλείπω τους υδατάνθρακές από την δίαιτά μου;

ΟΧΙ. Διότι: Σύμφωνα με όσα προαναφέρθηκαν, είναι προφανές ότι το βασικότερο όργανο του ανθρωπίνου σώματος - ο εγκέφαλος - χρησιμοποιεί σαν καύσιμο τη γλυκόζη που προέρχεται από την διάσπαση των υδατανθράκων. Μειωμένη πρόσληψη ή παράλειψη των υδατανθράκων της δίαιτας διαταράσσει σοβαρά τη λειτουργία του οργανισμού (υπογλυκαιμία, εμφάνιση οξόνης κλπ)

Παράδειγμα Διαβητικής Δίαιτας 2000 kcal/ημ. με 50% Υδατάνθρακες

ΠΡΩΪΝΟ 1 φλυτζάνι γάλα (με χαμηλά λιπαρά)
2 φέτες ψωμί σικάλεως (70 γρ.)
1 κουταλιά του γλυκού φυτική μαργαρίνη
1 μικρό ποτήρι φρέσκος χυμός φρούτου
ΜΕΣΟ ΠΡΩΪΝΟ 30 γρ. άπαχο ανθότυρο
1 φέτα ψωμί σικάλεως (35 γραμμάρια)
1 φρούτο (μέτριο)
ΜΕΣΗΜΕΡΙΑΝΟ 100 γραμμάρια άπαχο πουλερικό
1 φλυτζάνι τσαγιού μαγειρ. Αρακάς
1 φέτα ψωμί σικάλεως (35 γραμμάρια)
Σαλάτα ωμή (1 μερίδα)
2 κουταλιές του γλυκού Ελαιόλαδο
ΑΠΟΓΕΥΜΑ Φρούτο μέτριο + ½ γιαούρτι (0-2%) λιπαρά
100 γραμμάρια ψάρι βραστό
ΒΡΑΔΥ ψαρόσουπα 1 μερίδα (με βραστά λαχανικά και 1 μέτρια Πατάτα)
1 φέτα ψωμί σικάλεως (35 γραμμάρια)
Σαλάτα χόρτα 1 μερίδα
2 κουταλιές του γλυκού Ελαιόλαδο
ΠΡΟ ΥΠΝΟΥ 1 φλυτζάνι τσαγιού γάλα άπαχο
1 μέτριο φρούτο